การศึกษาดูงานโครงการเขื่อนขุนด่านปราการชล

 

        เมื่อวันที่  29  พฤศจิกายน  2555  เจ้าหน้าที่ของส่วนเทคโนโลยีและมาตรฐาน  สำนักบริหารจัดการน้ำ  ได้เดินทางไปศึกษาดูงานโครงการเขื่อนขุนด่านปราการชล  กรมชลประทาน  โดยได้รับความอนุเคราะห์จากผู้อำนวยการโครงการเขื่อนขุนด่านปราการชล  และหัวหน้าฝ่ายวิศวกรรมโครงการฯ ในการบรรยายและศึกษาดูงานในครั้งนี้

        เขื่อนขุนด่านปราการชล  อันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ  โดยเมื่อวันที่ 4 ธันวาคม 2536  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ได้พระราชทานพระราชดำริให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการเพื่อก่อสร้างเขื่อนคลองท่าด่าน  บริเวณบ้านท่าด่าน  ตำบลหินตั้ง  อำเภอเมือง  จังหวัดนครนายก  เพื่อช่วยบรรเทาอุทกภัยในลุ่มน้ำนครนายกที่เกิดเป็นประจำ  ด้วยระบบชลประทาน  ที่จะช่วยควบคุมปริมาณน้ำไม่ให้ไหลเข้าท่วมพื้นที่ และยังสามารถช่วยราษฎรให้มีน้ำใช้ในการเกษตร  การอุปโภคบริโภคตลอดจนแก้ไขปัญหาดินเปรี้ยว  ส่งผลให้ชีวิตความเป็นอยู่ของราษฎรดีขึ้น

        กรมชลประทาน  เริ่มศึกษาความเหมาะสมและวิเคราะห์ผล  กระทบสิ่งแวดล้อมของโครงการและกรมชลประทานได้ดำเนินการสำรวจและออกแบบแล้วเสร็จ  เมื่อเดือนกันยายน 2541  และเริ่มดำเนินการก่อสร้างเมื่อวันที่ 2 พฤศจิกายน 2542 แล้วเสร็จปีงบประมาณ 2552

 

 

ลักษณะโครงการ                  


                        ที่ตั้ง                                                                                :                               ตำบลหินตั้ง  อำเภอเมือง

                                                                                                                                               จังหวัดนครนายก                        

                        พิกัด                                                                               :                                47  PQR  524829

                        ชนิดเขื่อน                                                                       :                                 เขื่อนคอนกรีตบดอัดแน่น

                        ความสูงเขื่อน                                                                 :                                 93  เมตร

                        ความยาวสันเขื่อน                                                           :                                  2,720  เมตร

                        ระดับสันเขื่อน                                                                :                                  +112  ม.  (รทก.)

                        ระดับเก็บกักน้ำ                                                               :                                  +110  ม.  (รทก.)

                        ความจุอ่างฯ ที่ระดับเก็บกัก                                             :                                   224  ล้าน ลบ.ม.

                        พื้นที่ผิวอ่างฯ ที่ระดับเก็บกัก                                           :                                    3,087  ไร่

                        พื้นที่รับประโยชน์ 185,000  ไร่  ประกอบด้วย

                                โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษานครนายก                  :                                      165,000  ไร่

                                โครงการท่าด่านส่วนขยาย                                      :                                      14,000  ไร่

                                โครงการท่าด่านเดิม                                               :                                        6,000  ไร่

                                อุปโภคบริโภค                                                        :                             16,000,000        ลบ.ม./ปี

                        เกษตรได้รับผลประโยชน์                                                :                                      5,400    ครัวเรือน 

 

วัตถุประสงค์:
1.
  เพื่อเป็นแหล่งน้ำต้นทุน โดยสามารถจัดสรรน้ำให้พื้นที่ชลประทาน ได้ 185,000 ไร่ ด้วยโครงการท่าด่านเดิม 6,000 ไร่ โครงการท่าด่านส่วนขยาย 14,000 ไร่ โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษานครนายก  165,000 ไร่
2.
  เพื่อเป็นแหล่งน้ำสำหรับอุปโภคบริโภค และอุตสาหกรรม  
3.
  เพื่อบรรเทาปัญหาอุทกภัยในเขตจังหวัดนครนายก
4.
  เพื่อแก้ไขปัญหาดินเปรี้ยวในเขตจังหวัดนครนายก

สภาพทั่วไป
          1.  ลักษณะภูมิประเทศ อ่างเก็บน้ำเขื่อนขุนด่านปราการชล อยู่ในลุ่มน้ำนครนายก ซึ่งเป็นลุ่มน้ำย่อย  ของลุ่มน้ำบางปะกง ลุ่มน้ำนครนายกครอบคลุมพื้นที่อำเภอเมือง อำเภอบ้านนา อำเภอปากพลี และอำเภอองครักษ์ของจังหวัดนครนายก มีเนื้อที่ 2,433 ตาราง-กิโลเมตร ต้นน้ำของแม่น้ำนครนยกเกิดจากเขตอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ซึ่งติดทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ มียอดเขาสูงประมาณ 1,000 - 1,300 เมตร     
          2.  สภาพภูมิอากาศโดยทั่วไปของลุ่มน้ำนครนายก ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ระหว่างเดือนพฤษภาคม ถึง เดือนตุลาคม
          3.  สภาพน้ำฝน  เนื่องจากพื้นที่ลุ่มน้ำมีเทือกเขาดงพญาเย็น (เขาใหญ่) อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ  ซึ่งเป็นแนวปะทะของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ทำให้มีฝนตกชุก โดยเฉลี่ยประมาณ2,600 ถึง 2,
900 มม./ปี

          4.  สภาพน้ำท่า  ของอ่างเก็บน้ำเขื่อนขุนด่านปราการชล  ข้อมูลน้ำท่าเฉลี่ยมากที่สุดเดือนสิงหาคม มีปริมาณ 70.87 ล้าน ลบ.ม. น้ำท่าเฉลี่ยน้อยที่สุดเดือนมีนาคม มีปริมาณ 0.66 ล้าน ลบ.ม.รวมปริมาณน้ำเฉลี่ยทั้งหมด 292.45 ล้าน ลบ.ม.



รายละเอียดโครงการ :
          
          เป็นโครงการก่อสร้างเขื่อนหัวงานและอาคารประกอบพร้อมส่วนประกอบอื่น  มีขนาดความจุอ่างเก็บน้ำ 224 ล้านลูกบาศก์เมตร มีพื้นที่ผิวอ่างฯ ที่ระดับเก็บกักปกติรวม 3,
087 ไร่ 

1)  เขื่อนหัวงานและอาคารประกอบ  ประกอบด้วย

                (1)   เขื่อนหลัก (Main Dam) 

                        เป็นเขื่อนคอนกรีตบดอัด (Roller Compacted Concrete หรือ RCC Dam) สูง 93 เมตร  ระดับสันเขื่อน+112 .รทก. ความยาว 2,594 เมตร ปริมาตรคอนกรีตบดอัด 5,470,000 ลูกบาศก์เมตร

                (2)    อาคารระบายน้ำล้น (Spillway) 

                         เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก สามารถระบายน้ำได้สูงสุด 1,454 ลูกบาศก์เมตร/วินาที ผ่านช่องระบาย 4 ช่อง มีรูปลักษณะเป็นฝายที่ระดับ +103.50 .รทก. ซึ่งควบคุมด้วย Radial Gate 4 ชุด ขนาดชุดละ 10.00 x 8.40 เมตร

                (3)     อาคารระบายน้ำลงลำน้ำเดิม (River Outlet) 

                          เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ควบคุมอัตราการไหลโดย Fixed Wheel Gate ขนาด 2.00 x 5.00  เมตร และ Butterfly Valve ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 2.0 เมตร โดยมีระดับธรณีท่อ +28.50 .รทก. ระบายผ่านท่อเหล็ก ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 2.0 เมตร และควบคุมการปล่อยลงท้ายน้ำด้วย  Hollow Jet Valve Ø 1.80 เมตร สามารถระบายน้ำได้ 42 ลูกบาศก์เมตร/วินาที

                (4)   อาคารระบายน้ำ (Bottom Outlet) 

                       เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก มีระดับธรณี +29.00 .รทก. ระบายน้ำผ่านช่องขนาดกว้าง 5.0 เมตร สูง 3.0 เมตร ควบคุมการไหลโดย Fixed Wheel Gate        ขนาด 2.50 x 3.90 เมตร และ Radial Gate ขนาด 2.50 x 3.45 เมตร สามารถระบายน้ำได้ 182.0 ลูกบาศก์เมตร/วินาที ซึ่งสามารถลดระดับน้ำจากระดับเก็บกักที่ + 110.00 .รทก. ลงมาที่ระดับ +70.00 .รทก. ภายใน 10 วัน

            (5)  อาคารส่งน้ำเข้าคลองชลประทาน (lrrigation Outlet)  

                   เป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ระบายน้ำผ่านท่อสแตนเลส ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 0.90 เมตร จำนวน 1 ท่อ มีระดับธรณี +38.45 .รทก. ควบคุมการไหลโดย    Fixed Wheel Gate และ Butterfly Valve ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 0.70 เมตร รวม 2 ชุด ระบายน้ำลงคลองชลประทานโดย Hollow Jet Valve  ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 0.70 เมตร (2 ชุด) สามารถส่งน้ำเข้าคลองได้รวม 6.05 ลูกบาศก์เมตร/วินาที

                (6)     อาคารผันน้ำระหว่างการก่อสร้างเขื่อน ประกอบด้วย 

                         ทำนบดินปิดกั้นลำน้ำเดิม ขนาดสูง 12.00 เมตร ระดับสันทำนบ +39.00 .รทก. กว้าง 5.00 เมตร  ความยาวรวม 1,084 เมตร

                   อาคารคอนกรีต Retaining Wall ด้านเหนือน้ำและท้ายน้ำ ขนาดความสูง 12.00 เมตร และ  13.00 เมตร ตามลำดับ

                   อาคารผันน้ำคอนกรีตเสริมเหล็กแบบ 2 ช่อง ขนาด 7.00 x 9.00 เมตร และ 6.00 x 9.00  เมตร สามารถระบายน้ำได้ 700 ลูกบาศก์เมตร/วินาที (Return Period 20 ปี) โดยมีระดับธรณี +27.00 .รทก.

                (7)      เขื่อนดินปิดช่องเขาต่ำ (Saddle Dam) 

                           เป็นเขื่อนดินสูง 46.0 เมตร สันเขื่อนที่ระดับ +114 .รทก. กว้าง 8.0 เมตร ยาว 350 เมตร  ปริมาตรเขื่อน 1,220,000 ลูกบาศก์เมตร

2)    ระบบส่งน้ำและระบบระบายน้ำ  ประกอบด้วย

    (1 )  พื้นที่โครงการท่าด่านเดิมและส่วนขยาย  รวม  20,000  ไร่
     ( 2 )   พื้นที่โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษานครนายก  165,000  ไร่

 

 ประโยชน์ที่ได้รับ :

1.  ส่งน้ำเพื่อการเกษตรให้แก่พื้นที่ รวม  185,000  ไร่              
2.  ส่งน้ำเพื่อการอุปโภค - บริโภค 16 ล้าน ลูกบาศก์เมตรต่อปี     
3.  เกษตรกรได้รับผลประโยชน์ 5
,
400 ครัวเรือน
4.  บรรเทาปัญหาดินเปรี้ยว
5.  ลดความเสียหายจากอุทกภัย ได้ร้อยละ 35

 

วัตถุประสงค์ในการศึกษาดูงาน

1.      เพื่อศึกษาแนวทางการบริหารจัดการน้ำของโครงการ

2.      เพื่อเพิ่มพูนความรู้และประสบการณ์ด้านเทคโนโลยีฯ

3.     เพื่อนำความรู้มาประยุกต์ใช้ในการปรับปรุงของหน่วยงาน

 

รายละเอียดการศึกษาดูงาน

                        1ได้รับการต้อนรับจากหัวหน้าฝ่ายวิศวกรรมโครงการ   ซึ่งได้นำบรรยายความเป็นมาของโครงการ  และการบริหารจัดการน้ำของโครงการ  โดยการบริหารจัดการน้ำของเขื่อนขุนด่านปราการชล  ณ  เดือนพฤศจิกายน  2555   มีปริมาณน้ำเก็บกักอยู่ที่ 80 เปอร์เซ็นต์ของความจุอ่างฯ ประมาณ 180 ล้านลบ.ม.  โดยมีการจัดสรรน้ำให้กับผู้ใช้น้ำ 2 ภาคส่วน คือ น้ำเพื่ออุปโภคบริโภคและน้ำเพื่อการเกษตรในพื้นที่ แบ่งออกได้ดังนี้

                                -  พื้นที่ด้านฝั่งตะวันตกของอ่างฯ

                              -  พื้นที่ด้านท้ายอ่างฯ อีกประมาณ 165,000  ไร่  สำหรับเพื่อการเกษตรกรรมจำนวน 5,400  ครัวเรือน 

                                -  เขื่อนขุนด่านฯ สามารถส่งน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค  ได้ 16 ล้าน ลบ.ม./ปี  ให้กับพื้นที่ของชุมชนในเขตจังหวัดนครนายก

                                -  ส่งน้ำเพื่อการอุตสาหกรรม 7 ล้าน ลบ.ม./ปี ในพื้นที่ฯ

                                -  จัดสรรน้ำเพื่อประโยชน์ด้านการรักษาสภาพลำน้ำและช่วยผลักดันน้ำเค็มอีก7 ล้าน ลบ.ม./ปี

                                -  ในช่วงหน้าแล้งได้มีการปรับแผนการทำเกษตรกรรม  เพื่อลดปริมาณการใช้น้ำ

                        2.  ในภาคเกษตรกรรม  มีการจัดสรรน้ำด้วยระบบดันคูน้ำ 

                        3.  การจัดสรรน้ำให้พื้นที่ 160,000  ไร่  ตอนล่าง  โดยการควบคุมด้วยประตูระบายน้ำต่างๆ

                        4.  มีการนำน้ำของเขื่อนฯ ใช้ในการผลิตกระแสไฟฟ้าให้กับการไฟฟ้า วันละ 10 เมตรกะวัตต์

                        5.  ในช่วงบ่าย  เจ้าหน้าที่โครงการฯ ได้นำชมบริเวณโดยรอบโครงการ ฯ          

   |ประปาไทยดอมคอม|เทคโนโลย|

ทีมา กรมชลประทาน
          เขื่อนขุนด่านปราการชล